تاریخچه رادیو

در سـال‌ 1860 مـیـلادی، جیمز کلارک ماکسوِل (فیزیک‌دان‌ و ریاضی‌دان اسکاتلندی) تئـوری‌ امـواج‌ الکترومغناطیسی‌ را برای‌ اولـیـن ‌بار عـرضـه‌ کرد. در سـال‌ 1887 مـیـلادی، هنریشن‌ هرتز (مهندس‌ وفیزیک‌دان‌ آلمانی)‌ نظریه‌ی‌ ماکسول‌ را تأیید نمود و مـوفـق‌ شد از نوسانات‌ الکترونیکی،‌ بـرای‌ انتقال ‌امـواج‌ از مـحـلـی‌ به‌ محل‌ دیگر “بدون‌ سیم”‌ استفاده ‌کند. و همچنین برای‌ اولـیـن‌بار موفق‌ شد امواج‌ رادیویی ‌را در آزمایشگاه‌ تولید کند. نام‌ “هـرتـز” به‌ صورت‌ واژه‌ای‌ بین‌المللی‌ برای‌ بیان‌ فرکانس‌های ‌رادیویی‌ به‌ کار می‌رود.

پس‌ از او “برانلی” فرانسوی‌ درسال‌ 1890 آزمایش‌هایی‌ در این ‌زمینه‌ انجام‌ داد و بالأخره‌ دانشمندی‌ روسی‌ به‌ نام ‌”الکساندر پوپوف” دستگاهی‌ که‌ شبیه ‌دستگاه‌ هرتز و برانلی‌ بود اختراع‌ و آنـتـن‌ را به ‌وجود آورد و به‌ این‌ صورت‌ یک‌ دستگاه‌ تلگراف‌ مورس‌ را ایجاد نمود. اولين کسی که متوجه شد می‌توان از بی‌سيم به عنوان يک وسيله‌ی رسانه‌ای و ارتباط محور هم استفاده کرد، “مارکونی ” ايتاليايی بود که بعدها به نام مخترع راديو معروف شد. وی در سال 1895 اولين خبر راديويی خود را به وسيله‌ی بی‌سيمِ تلگرافی به يک فاصله سه کيلومتری فرستاد. او در سال 1897 به ايتاليا برگشت و يک ارتباط بی‌سيم بين دو کشتی جنگی در يک مسافت 12کيلومتری ايجاد کرد و بالأخره در سال 1901 در تکميل اختراع خود توانست از يک طرف اقيانوس اطلس يعنی از شهر “پل دو” در انگلستان به آن طرف اقيانوس اطلس، شهر “سن ژان ” آمريکا پیامی بفرستد. تا آن زمان فقط پیام‌های ضربه‌ای و متنی توسط بی‌سیم‌ها ارسال می‌شد. اما مردم از اختراع مارکونی چنان به شور و هيجان آمده بودند که خواستار پخش صدای انسان از راديو شدند، ولی چون لامپ‌های راديو ضعيف بود، این اتفاق ممکن نبود و خب سازندگان راديو بايد فکر بهتری می‌کردند.

به همين منظور در سال 1906 يک فيزيکدان آمريکايي به نام “دو فورست” لامپ سه‌الکترونی را اختراع کرد که برای راديو خيلی قابل استفاه بود. بعد از آن “روبرت فون ليئن ” موفق به ساخت لامپ‌های قوی‌تری شد، اين لامپ‌ها تحول بزرگی در زمينه‌ی دستگاه‌های الکترونيکی به وجود آوردند. و بالأخره در سال 1910 برای اولين بار صدای موسيقی و آواز اپرای “متروپولتين نيويورک” در سراسر آمريکای شمالی شنيده شد.

در سال 1913 جمعی از دانشمندان سعی کردند که صدای موزيک در تمام نقاط جهان کاملاً شنيده شود، ولی جنگ جهانی اول، زحمات آن‌ها را بی‌نتيجه گذاشت. نيازهای نظامی در دوران جنگ، استفاده از بی‌سيم را گسترش داد و در تاريخ 11 نوامبر سال 1918 تلگراف بی‌سيم، نويد پايان جنگ را به همه‌ی جهانيان اعلام کرد. تاريخ شروع بهره‌برداری عمومی از راديو در سال 1920 است. نخستين دستگاه‌های پخش منظم راديويی در سال 1920 در انگلستان به کار افتاد و در سال 1926 اولين کنفرانس بين‌المللی راديويی با شرکت 27 کشور جهان در برلين برپا شد و آيين‌نامه مقررات ارتباطات راديويی به تصويب رسيد. رشد فزاينده‌ی راديو و مخاطبانش، آن را تبديل به رسانه‌ای جمعی و فراگير کرد. ارزانی بهای رادیو نيز به پيشرفت اين رسانه در کشورهای توسعه نيافته کمک کرد.

تأسيس راديو در ايران با تلگراف بی‌سيم ارتباط دارد. مقدمات راه‌اندازی تلگراف بی‌سيم توسط وزارت جنگ فراهم شد و نخستين دکل موج بلند به ارتفاع 120 متر که هنوز پايه آن موجود است نصب شد. طبق مقررات ايران، ورود دستگاه های مخابراتی و استفاده از آن‌ها تنها در حيطه‌ی مسئوليت وزارت پست و تلگراف و تلفن بود. در سال 1308 مقدمات تأسيس “راديو تهران” فراهم شد. بعد از صدور فرمان تأسيس راديو، قرار شد از فرستنده‌های وزارت پست و تلگراف و تلفن که برای ارسال تلگراف بی‌سيم در میدان قصر نصب شده بود، استفاده شود. در سال 1336 نام “راديو تهران” به “راديو ايران” تبديل و بعدها در جنب راديو ايران، فرستنده دومی به نام “راديو تهران” نيز مشغول به کار شد که در آغاز امر، تنها موسيقی از آن پخش می‌شد. و اکنون فرستنده‌ها و شبکه‌های مختلفی وجود دارد. در حال حاضر در دنيا تقريباً يک ميليارد گيرنده‌ی راديويی وجود دارد. يعني برای هر چهار نفر يک گيرنده راديويی موجود است.